ترامپ پیش‌تر و چند هفته قبل از صدور این فرمان نیز از احتمال وضع تعرفه‌ای حدود ۲۵ درصدی بر کشورهای طرف تعامل تجاری با ایران سخن گفته بود، اما فرمان اخیر در واقع تلاشی است برای مستند کردن این تهدید به وضعیت «اضطراری ملی» آمریکا در قبال ایران و تبدیل آن به یک ابزار حقوقی قابل استفاده است. این فرمان به‌معنای آغاز فوری وضع تعرفه‌ها نیست. در متن فرمان، صرفاً به وزیر بازرگانی و وزیر خارجه آمریکا اختیاراتی داده شده تا در صورت تشخیص و پس از بررسی، طرف‌های تجاری ایران را شناسایی کرده و روند اعمال تعرفه را به جریان بیندازند. هیچ جدول زمانی مشخص یا ضرب‌الاجل الزام‌آوری برای اجرای این فرآیند تعیین نشده و به‌طور طبیعی، شناسایی طرف‌های تجاری ایران و اعمال تعرفه بر آن‌ها فرآیندی زمان‌بر، پرهزینه و از نظر سیاسی پیچیده خواهد بود. تجربه‌های پیشین نیز نشان می‌دهد که اعلام تعرفه از سوی ترامپ الزاماً به اجرای سریع یا حتی قطعی آن منجر نمی‌شود. او پیش از این بارها از تعرفه‌های تنبیهی علیه کشورها سخن گفته، اما یا آن‌ها را اجرایی نکرده یا در ادامه، تحت فشار ملاحظات اقتصادی و سیاسی، از شدت آن‌ها کاسته است. نمونه روشن آن، عقب‌نشینی اخیر آمریکا در جنگ تعرفه‌ای با هند و تلاش برای کاهش هزینه واردات کالاهای هندی به بازار آمریکا است. از سوی دیگر، ایران در موقعیتی مشابه کشورهایی مانند کوبا قرار ندارد که از پیش، تقریباً تمامی کانال‌های تجارت خارجی آن‌ها مسدود شده باشد. بسیاری از کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند، پیش‌تر از سد تحریم‌ها عبور کرده‌اند یا مانند چین، روسیه و برخی کشورهای عربی خلیج فارس، از روابط سیاسی و اقتصادی ویژه‌ای با دولت ترامپ برخوردارند. در چنین فضایی، اعمال تعرفه تنبیهی علیه این کشورها به‌دلیل سطح محدودی از تجارت با ایران، نه ساده است و نه کم‌هزینه برای آمریکا. حتی در تحریم‌های اخیر وزارت خزانه‌داری نیز نام برخی پالایشگاه‌های چینی که در خرید نفت‌های تحریمی نقش دارند، دیده نمی‌شود و این مجموعه‌ها دست‌کم تا امروز به فعالیت خود ادامه داده‌اند. در همین چارچوب است که رفتار ترامپ در حوزه تعرفه‌ها، بیش از آنکه یک سیاست منسجم و پایدار باشد، به یک ابزار فشار مقطعی و اهرم فشار شباهت دارد؛ رفتاری که در ادبیات سیاسی آمریکا با اصطلاح TACO (Trump Always Chickens Out) شناخته می‌شود.

در چنین شرایطی، تأثیر فرمان اجرایی تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ، بر بازار فولاد ایران را باید غیرمستقیم، تدریجی و بیشتر روانی ارزیابی کرد. ایران صادرات مستقیم فولاد به آمریکا ندارد، اما بخشی از صادرات فولاد کشور به بازارهایی انجام می‌شود که نام آن‌ها در فهرست کشورهای بالقوه مشمول تعرفه آمده است. این موضوع می‌تواند باعث احتیاط بیشتر برخی خریداران، سخت‌تر شدن شرایط تسویه و افزایش تخفیف‌های صادراتی شود، اما انتظار اختلال ناگهانی و شدید در صادرات فولاد ایران واقع‌بینانه نیست.

در صورت تداوم این فضای نااطمینانی، ممکن است بخشی از فولاد صادراتی به بازار داخلی بازگردد و در کنار ضعف تقاضای داخلی، فشار محدودی بر قیمت‌ها ایجاد کند. با این حال، شدت این اثر به میزان اجرای عملی تعرفه‌ها و رفتار واقعی شرکای تجاری ایران بستگی دارد، نه صرفاً به متن فرمان اجرایی. در مجموع، فرمان تعرفه‌ای ترامپ را بیش از آنکه باید به‌عنوان یک «تهدید فوری» برای بازار فولاد ایران تلقی کرد، باید در قالب یک ریسک سیاسی قابل مدیریت دید؛ ریسکی که می‌تواند رفتار فعالان بازار را محتاط‌تر کند، اما به‌تنهایی توان ایجاد شوک جدی در تولید، صادرات یا قیمت فولاد ایران را ندارد، مگر آنکه با اقدامات اجرایی گسترده و هماهنگ همراه شود؛ امری که با توجه به سابقه سیاست‌های تعرفه‌ای ترامپ، قطعیت بالایی ندارد. ارائه شده توسط: اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران