ارزش‌آفرینی و تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری در حوزه معدن و صنایع معدنی

کارنامه وزارت صمت در حوزه سرمایه‌گذاری در معدن و صنایع معدنیارزش‌آفرینی و تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری در حوزه معدن و صنایع معدنی

به گزارش چیلان، حوزه معدن و صنایع معدنی به عنوان ستون‌های اصلی اقتصاد صنعتی کشور، نقش محوری در تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی، اشتغال‌زایی و کاهش وابستگی به واردات ایفا می‌کند. در ۱۸ ماهه نخست دولت چهاردهم، این بخش‌ها شاهد رشد قابل توجهی در حجم سرمایه‌گذاری، تنوع پروژه‌ها و رویکرد راهبردی به زنجیره ارزش معدن تا فولاد بوده‌اند.

اختصاصی چیلان : در ۱۸ ماهه نخست فعالیت دولت چهاردهم، بخش صنعت، معدن و تجارت ایران شاهد تحولی بنیادین در حوزه سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های پیشران بوده است. بر اساس آمارهای رسمی، حجم کل سرمایه‌گذاری در ۱۳۲۵ پروژه ملی و استانی به رقم خیره‌کننده ۷۷۶ هزار میلیارد تومان رسیده است که ثمره آن ایجاد بیش از ۸۰ هزار فرصت شغلی مستقیم در سراسر کشور است. در این میان، بخش فولاد و صنایع معدنی به عنوان محور اصلی توسعه صنعتی، سهم عمده‌ای از این اعتبارات و پروژه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. در ادامه، چیلان مروری بر این حوزه خواهد داشت.

تنوع بخشی سرمایه‌گذاری در معدن و صنایع معدنی

در دوره ۱۸ ماهه نخست دولت چهاردهم، حجم کل سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ملی و استانی آماده افتتاح در بخش‌های فولاد، معدن و صنایع وابسته به رقم چشمگیر ۷۷۶ هزار میلیارد تومان (معادل تقریبی ۱۸.۵ میلیارد دلار با نرخ ارز متوسط) رسیده است. این سرمایه‌گذاری‌ها در قالب ۱۳۲۵ پروژه استانی و ملی محقق شده‌اند که نشان‌دهنده پراکندگی جغرافیایی و تنوع بخشی قابل توجه است.

این پروژه‌ها اثرات مستقیمی بر اشتغال‌زایی و تأثیرات مثبت اجتماعی داشته است به گونه‌ای که منجر به ایجاد ۸۰,۱۸۵ فرصت شغلی مستقیم شده‌اند که با احتساب اشتغال غیرمستقیم در زنجیره تأمین، خدمات پشتیبانی و صنایع پایین‌دستی، این رقم می‌تواند به بیش از ۲۴۰ هزار نفر برسد. توزیع جغرافیایی این پروژه‌ها در استان‌های مختلف، به ویژه استان‌های کمتر توسعه‌یافته مانند خراسان جنوبی، کرمان، فارس و چهارمحال و بختیاری، نقش مهمی در کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای و جلوگیری از مهاجرت به کلان‌شهرها ایفا کرده است.

سیاست‌های محوری معدنی: از جلب مشارکت تا جذب سرمایه‌گذاری

وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت چهاردهم، چهار محور اصلی را در سیاست‌گذاری بخش معدن دنبال کرده است:

واگذاری سریع معادن به بخش خصوصی: پس از انجام اکتشاف توسط دولت و کاهش ریسک، معادن به سرعت به بخش خصوصی واگذار می‌شوند تا از کارایی بالاتر بخش خصوصی در بهره‌برداری استفاده شود.
اجرای کامل زنجیره ارزش: تأکید بر اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد خام در داخل کشور به جای صادرات خام، با هدف افزایش ارزش افزوده داخلی
توسعه مشارکت راهبردی: ایجاد مشارکت‌های راهبردی در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی برای دسترسی به فناوری‌های پیشرفته و بازارهای جدید
ارتقای اعتبار و جایگاه معدن: بهبود شرایط کار، استانداردهای زیست‌محیطی و ایمنی برای افزایش جذابیت بخش معدن برای سرمایه‌گذاران و نیروی کار ماهر.

به گزارش چیلان ، در راستای اجرای سیاست‌های فوق، اقدامات عملیاتی قابل توجهی از احیای معادن راکد تا کاهش ریسک اکتشاف و جذب سرمایه گذاری توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت صورت گرفته است؛ به گونه‌ای که فقط در حوزه جذب سرمایه بخش خصوصی، ۳۰ هزار میلیارد تومان سرمایه نقد از بخش خصوصی جذب و مستقیماً به بخش تولید تزریق شده است.

سرمایه‌گذاری در پروژه‌های پیشران صنعت فولاد

صنعت فولاد به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه صنعتی، شاهد راه‌اندازی چندین پروژه بزرگ‌مقیاس با سرمایه‌گذاری‌های سنگین بوده است. این پروژه‌ها کل زنجیره فولاد را در برمی‌گیرد و از آهن اسفنجی، بیلت، اسلب، کلاف میلگرد تا مفتول را شامل می شود.

کارخانه فولادسازی نی‌ریز

این کارخانه در استان فارس با ظرفیت تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن بیلت و بلوم و سرمایه‌گذاری ۲۵۳ میلیون دلار (معادل تقریبی ۱۰,۶۲۰ میلیارد تومان)، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های فولادی جنوب کشور است. این پروژه نقش مهمی در تأمین مواد اولیه صنایع نورد و ساختمان‌سازی منطقه ایفا می‌کند و با توجه به نزدیکی به بنادر جنوبی، پتانسیل صادرات به بازارهای منطقه‌ای را نیز دارد.

کارخانه فولادسازی سفیددشت

این کارخانه با ظرفیت تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن اسلب و سرمایه‌گذاری ۲۲۱.۵ میلیون دلار (معادل تقریبی ۹,۳۰۳ میلیارد تومان) اولین واحد فولادسازی بزرگ در استان چهارمحال و بختیاری است. تولید اسلب به عنوان ماده اولیه صنایع ورق‌سازی، نقش کلیدی در زنجیره تأمین صنایع خودروسازی، لوازم خانگی و ساختمان دارد.

کارخانه فولادسازی قائنات

این پروژه با ظرفیت تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن بیلت و بلوم و سرمایه‌گذاری ۲۳۴.۴ میلیون دلار (معادل تقریبی ۹,۸۴۵ میلیارد تومان)، اهمیت راهبردی ویژه‌ای دارد. این کارخانه در یکی از کمتر توسعه‌یافته‌ترین مناطق کشور در استان خراسان جنوبی واقع شده و علاوه بر تأمین مواد اولیه فولادی، نقش مهمی در توسعه منطقه‌ای در شرق کشور ایفا می‌کند.

شرکت جهان فولاد سیرجان

این شرکت دو پروژه بزرگ را به بهره‌برداری رسانده است: در گام اول، کارخانه احیای مستقیم؛ با ظرفیت یک میلیون تن آهن اسفنجی و با سرمایه‌گذاری ۱۲۴ میلیون دلار و در گام بعد، مگامدول تولید آهن اسفنجی؛ با ظرفیت سالانه ۱.۷ میلیون تن و سرمایه‌گذاری ۱۶۵.۵ میلیون دلار معادل تقریبی ۶,۹۵۱ میلیارد تومان.

مجموع ظرفیت این دو واحد ۲.۷ میلیون تن آهن اسفنجی است که نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه کوره‌های قوس الکتریکی برعهده دارد.

واحد کلاف فولادی چادرملو

این واحد صنعتی با ظرفیت تولید سالانه ۴۵۰ هزار تن کلاف میلگرد و سرمایه‌گذاری ۲۵۰.۱ میلیون دلار (معادل تقریبی ۱۰,۵۰۴ میلیارد تومان) نقش مهمی در تأمین میلگرد ساختمانی دارد. تولید کلاف میلگرد به جای میلگرد شاخه‌ای، مزایای لجستیکی و کیفی قابل توجهی دارد.

افتتاح فاز اول کارخانه گل‌گهر

این واحد با ظرفیت تولید سالانه ۴۵ هزار تن مفتول بکسل و سرمایه‌گذاری ۱۳.۱ میلیون دلار (معادل تقریبی ۵۵۰ میلیارد تومان)، محصولی با ارزش افزوده بالا تولید می‌کند که در صنایع لاستیک‌سازی، کابل‌سازی و تسمه نقاله کاربرد دارد.

تحلیل جمعی پروژه‌های فولادی فوق، حکایت از سرمایه‌گذاری قابل توجه در زنجیره فولاد دارد به گونه‌ای که مجموع سرمایه‌گذاری در این پروژه‌های فولادی بالغ بر ۱.۲۶۲ میلیارد دلار (معادل تقریبی ۵۳ هزار میلیارد تومان) است که نشان‌دهنده تمرکز راهبردی بر توسعه زنجیره فولاد از احیای مستقیم تا محصولات نهایی است.

پروژه‌های کلیدی در صنایع معدنی و فلزات غیرآهنی

کارخانه کنسانتره تیتانیوم کهنوج

افتتاح نخستین کارخانه کنسانتره تیتانیوم کشور با ظرفیت سالانه ۱۳۰ هزار تن و سرمایه‌گذاری ۶۹ میلیون دلار (معادل تقریبی ۲,۸۹۸ میلیارد تومان)، یک دستاورد راهبردی در صنعت معدن ایران محسوب می‌شود. تیتانیوم به عنوان یک فلز استراتژیک در صنایع هوافضا، دفاعی، پزشکی و شیمیایی کاربرد دارد و تا کنون ایران وابستگی کامل به واردات این ماده داشت..

کارخانه سرب و روی مهدی‌آباد یزد

این پروژه با ظرفیت تولید سالانه ۲۰۰ هزار تن کنسانتره روی و سرمایه‌گذاری ۳۳۳.۵ میلیون دلار (معادل تقریبی ۱۴,۰۰۷ میلیارد تومان)، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های معدنی کشور است. معدن مهدی‌آباد یکی از بزرگ‌ترین ذخایر سرب و روی خاورمیانه محسوب می‌شود و این پروژه نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه صنایع روی‌کاری، باتری‌سازی و آلیاژسازی دارد.

کارخانه کنسانتره‌سازی بهاباد یزد

این کارخانه با ظرفیت تولید سالانه یک میلیون تن کنسانتره سنگ آهن و سرمایه‌گذاری ۵۰ میلیون دلار (معادل تقریبی ۲,۱۰۰ میلیارد تومان)، نقش مهمی در تأمین مواد اولیه صنایع فولادسازی منطقه مرکزی کشور ایفا می‌کند.

کارخانه ریخته‌گری مفتول مسی رفسنجان

این واحد با ظرفیت تولید سالانه ۱۳۰ هزار تن مفتول ۸ میلی‌متری و سرمایه‌گذاری ۳۸ میلیون دلار (معادل تقریبی ۱,۵۹۶ میلیارد تومان)، نقش کلیدی در زنجیره ارزش مس دارد. مفتول مسی ماده اولیه اصلی صنایع کابل‌سازی، سیم‌پیچی و تجهیزات الکتریکی است.

کارخانه تولید مس و روی جیرفت

این واحد فرآوری با ظرفیت سالانه ۲۰ هزار تن مس و ۱۰ هزار تن روی و سرمایه‌گذاری بیش از ۳ هزار میلیارد تومان توسط بخش خصوصی، نمونه موفقی از مشارکت بخش خصوصی در صنایع معدنی است.

تحلیل جمعی پروژه‌های معدنی و فلزات غیرآهنی حاکی از این است که مجموع سرمایه‌گذاری در پروژه‌های معدنی و فلزات غیرآهنی ذکر شده بالغ بر ۶۲۰.۵ میلیون دلار (معادل تقریبی ۲۶ هزار میلیارد تومان) است.

جنگ اراده‌ها:‌توسعه سرمایه‌گذاری صنعتی در دوره فرار سرمایه

تلاش‌های وزارت صمت در حوزه مدیریت و جذب سرمایه‌گذاری در دوره اوج بحران‌های سیاسی کشور که سایه جنگ و نااطمینانی بر حوزه جریان سرمایه‌گذاری سایه انداخته بود، موضوعی غیرقابل کتمان است.

در این شرایط، سرمایه‌گذاری ۷۷۶ هزار میلیارد تومانی در ۱۳۲۵ پروژه معدنی و صنعتی در ۱۸ ماهه نخست دولت چهاردهم، نشان‌دهنده یک تحول در جذب نقدینگی در بخش‌های کلیدی اقتصاد صنعتی کشور است. این تحول با تمرکز بر زنجیره ارزش کامل از اکتشاف تا محصولات نهایی، مشارکت فعال بخش خصوصی، توزیع جغرافیایی متوازن و توجه به محصولات با ارزش افزوده بالا صورت گرفته است.

در این میان، جذب ۳۰ هزار میلیارد تومان سرمایه نقد از بخش خصوصی و مشارکت فعال این بخش در پروژه‌هایی مانند مجتمع مس و روی جیرفت، نشان‌دهنده افزایش جلب مشارکت بخش خصوصی و جایگاه برجسته این بخش از اقتصاد کشور است.

همچنین با توجه به نام‌گذاری سال ۱۴۰۴ به «سرمایه گذاری برای تولید»، از دیگر اقدامات حوزه سرمایه‌گذاری وزارت صمت در دوره مهندس اتابک، ابلاغ دستورالعمل سرمایه‌گذاری صنعتی است. این دستورالعمل از تجمیع و یکپارچه سازی کلیه دستورالعمل های مرتبط با حوزه سرمایه گذاری تدوین و ابلاغ شد و بر سه هدف اصلی «ایجاد شفافیت در فضای کسب و کار»، «جذب، توسعه و هدایت سرمایه‌گذاری» و «کاهش مداخلات عوامل انسانی» متمرکز گردید. همه این تلاش‌ها برای روشن نگه داشتن چراغ سرمایه‌گذاری صنعتی در دوره اوج نااطمینانی‌های اقتصادی و فضای پرتنش سیاسی صورت گرفت.